IJmuiden is een havenstad in de gemeente Velsen, in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Het Noordzeekanaal is daar via de sluizen met de Noordzee verbonden. In de havenmond ligt het Forteiland, onderdeel van de Stelling van Amsterdam.

IJmuiden heeft vier havens, de Vissershaven (lettercode van de schepen IJM) en een visafslag, de haringhaven, de IJmondhaven en Seaport Marina IJmuiden, een haven voor de recreatievaart. IJmuiden is hiermee de derde haven van het land. Alleen de havens van Rotterdam en Amsterdam zijn groter. IJmuiden is tevens de grootste vissershaven van Nederland. Vanuit de vissershaven van IJmuiden vaart ook een veerboot ofwel ferry op Newcastle

De naam IJmuiden

Al in 1848, lang voor het graven van het Noordzeekanaal, publiceerde de journalist Simon Vissering (later hoogleraar en minister in het kabinet Van Lynden van Sandenburg) een artikel waarin hij een bootreis van Amsterdam naar “IJ-muiden” (= mond van de IJ) beschreef. Nadat het kanaal in 1876 voltooid was, werd de nieuwe plaats die toen ontstond, als eerbetoon aan hem IJmuiden genoemd.

Tweede Wereldoorlog

Op 12 mei 1940 vertrok het prinselijk paar ’s avonds om 23.00 uur met de H.M.S. Codrington vanuit IJmuiden naar Engeland. Dit vertrek was het begin van de vijf jaar durende bezetting door Duitsland. Tijdens de oorlogsjaren werd IJmuiden als onderdeel van de Atlantikwall uitgebouwd tot een ‘onneembare’ vesting, Festung IJmuiden. Oud-IJmuiden bij de havens en IJmuiden-Noord aan het kanaal werden daarvoor voor een groot deel afgebroken door de Duitsers. Toch wisten leden van een lokale verzetsgroep (RVV) onder wie Johanna Schaft erin door te dringen vanaf de landzijde om er inlichtingen te verzamelen. Op de Hoogovens (onder Duitse controle) werd vroeg gesaboteerd o.a. door Jan Brasser (Witte Ko). Enkele andere bekendere verzetsmensen zijn de voormalige Hoogoven-chauffeur Jan Bonekamp die met beide vorigen heeft samengewerkt en de stationschef, De Noo. Politieagenten uit IJmuiden kregen vooral op het einde van de oorlog een kwade naam door dubbelspel en zelfverrijking. Zowel de Hoogovens, een Duitse Schnellbootbunker alsook havengebouwen werden herhaaldelijk gebombardeerd door de geallieerden. Met een Tallboy bom is op 15 december 1944 nog geprobeerd de Schnellbootbunker te vernielen, deze bom raakte de bunker echter niet.

Wetenswaardigheden

In IJmuiden is het postadres van de staalfabriek Tata Steel (voorheen Hoogovens). De fabrieken zelf echter bevinden zich aan de andere (noord)zijde van het Noordzeekanaal, op het grondgebied van de gemeenten Velsen, Beverwijk en Heemskerk.
Te IJmuiden bevindt zich ook het Stadhuis van de gemeente Velsen, een ontwerp van de architect Willem Marinus Dudok.
Tussen IJmuiden en Velsen ligt sinds 1883 de IJmondlijn, een spoorweg die in 1983 voor reizigersverkeer werd gesloten. Door Lovers Rail is deze lijn in 1996-1997 enige tijd onder de naam Kennemerstrand Expres geëxploiteerd tussen IJmuiden, Haarlem en Amsterdam. Sinds 1999 wordt de lijn niet meer gebruikt.

De Schnellbootbunker bestaat nog steeds en wordt gebruikt door een Offshore bedrijf.

Het Bunker Museum IJmuiden bij het IJmuiderstrand heeft een uitgebreide expostie over IJmuiden in de Tweede Wereldoorlog.
IJmuiden heeft twee vuurtorens die samen een geleidelicht vormen voor schepen die over de IJgeul willen varen. De twee vuurtorens zijn de Hoge vuurtoren van IJmuiden en de Lage vuurtoren van IJmuiden.
Sinds ongeveer 1994 dient IJmuiden als afmeerplaats voor de DFDS Seaways ferry naar voorheen Göteborg en Kristiansand en nu Newcastle. Bezoekers uit Newcastle komen voor een bezoek aan Amsterdam, terwijl Nederlanders met de ferry een bezoek aan Groot-Brittannië kunnen brengen. Voorheen diende de ferry door de sluizen van IJmuiden en het Noordzeekanaal te varen om af te meren in het Amsterdamse Havengebied.
Sommige IJmuidenaren spreken het dialect IJmuidens
Veel toeristen bezoeken IJmuiden vanwege het Noordzeekanaal, het aantrekkelijke grote strand en de immense constructies van het sluizencomplex.

Wijken

IJmuiden heeft 4 wijken met elk een eigen bestuur. IJmuiden-Noord, IJmuiden-West en Zee- en Duinwijk hebben elk een politiebureau, waarvan het hoofdkantoor in IJmuiden-Noord. De brandweer heeft in Zee- en Duinwijk een brandweerpost.

  • IJmuiden-Noord
  • IJmuiden-Zuid
  • IJmuiden-West (havens en Oud-IJmuiden)
  • Zee- en Duinwijk
  • Vernieuwing van IJmuiden

In de periode 2005 – 2008 is een groot deel van Zee- en Duinwijk vernieuwd. Zo werden er onder meer een paar nieuwe flats neer gezet, liften geplaatst in bijna alle 3-hoog flats en werden er veel nieuwe huizen geplaatst tegenover de Keetbergflat. De Keetbergflat is in het voorjaar van 2010 tegen de vlakte gegaan. Ook de weg langs winkelcentrum het Zeewijkplein is veranderd.

Maar de vernieuwing blijft doorgaan in IJmuiden. Zo is er in 2008 een nieuwe 14-hoog flat geplaatst met de naam ‘De Komeet’, en werd in november van datzelfde jaar het oude KPN-gebouw, ook wel ‘de bunker’ genoemd, gesloopt. Hierin zaten het postkantoor, postsorteercentrum, KPN Telecom en Scheveningen Radio, het vroegere kustwachtcentrum voor de Hollandse kust.

Centrumplan

In april 2009 heeft de gemeente Velsen een centrumplan voor het stadscentrum IJmuiden gekozen. De Lange Nieuwstraat (IJmuiden) krijgt een ‘koopgoot’ , vergelijkbaar met de Coolsingel in Rotterdam. Het centrum moet begin 2014 worden opgeleverd. Diverse (grote) winkelketen hebben al aangegeven een nieuw filiaal in het nieuwe stadshart te openen.

Openbaar vervoer

IJmuiden heeft diverse busverbindingen naar o.a. Haarlem, Beverwijk, Heemskerk en Amsterdam. Ook is er een snelle bootverbinding met Amsterdam Centraal.

1rightarrow.png Zie Openbaar vervoer in IJmuiden voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De natuur in IJmuiden

Bij IJmuiden liggen natuurgebieden en meren in duin en bos. In januari 2006 werd in IJmuiden aan Zee, bij het Binnenmeer, een voor Nederland nog onbekende soort landslak ontdekt. De behaarde grasslak (weekdier) of Xerotricha Apicina bewoont een oever aan het Kennemermeer (Binnenmeer). Het van oorsprong mediterrane slakje wordt niet groter dan 8 mm.

Windmolenpark

Op circa 23 kilometer afstand van de kust van IJmuiden wordt gewerkt aan de aanleg van een omvangrijk windmolenpark.